Sau việc NXB Văn hoá – Thông tin ra mắt bản dịch “Mật mã Da Vinci” được dịch giả Dương Tường hiệu đính, khắc phục được những lỗi cơ bản của bản dịch trước và biên soạn lại chi tiết phần chú thích, người đọc lại hồ hởi đón nhận “ấn phẩm mới”. Tuy nhiên, người đọc vẫn chưa hết lo ngại. Liệu những “Thảm họa Dịch sách” như vậy có tiếp tục xảy ra? Liệu độc giả vẫn phải tiếp tục hứng chịu những tác phẩm tệ như vậy?

Nhiều cuốn dịch ẩu “phải biết”

Câu trả lời là “có xảy ra”. Cuốn sách dịch “Ma sói” của Alexandre Dumas đang bày bán tại các nhà sách vừa bị một tờ báo lật tẩy vì “đầm đìa” lỗi sai. Có nhưng lỗi khiến người đọc thấy ngượng ngùng. Cùng với việc bản dịch cuốn Mật mã Da Vinci trước đó nhận được những phản ứng gay gắt từ độc giả và giới dịch thuật vì chất lượng bản dịch quá kém, quy trình làm sách “cực ẩu” của một số NXB đã bị lật tẩy.

Và người ta suy rộng ra, đã có nhiều cuốn dịch ẩu “phải biết”, chẳng qua vì sách không tên tuổi nên chẳng ai buồn lên tiếng. Buồn hơn vì mặc dù bị chỉ trích khá nặng nề cùng với nhiều lời cảnh báo của báo giới và các nhà chuyên môn, một số đầu sách dịch ở các NXB vẫn lần lượt “ra lò”, cố tình dẫm lên “vết xe đổ”…

Tất nhiên không phải tất cả các NXB đều làm ăn tắc trách. Và cũng không phải đầu sách nào cũng rơi vào quy trình như Mật mã Da Vinci. Tuy nhiên, chúng ta có thể hình dung được, con đường của một cuốn sách nước ngoài được một số NXB “làm ăn” như sau:

Sau khi thương lượng mua bản quyền tác phẩm hoặc được tác giả đồng ý “cho không, biếu không”, NXB giao cho biên tập liên hệ người dịch để tổ chức dịch và in ấn. Khâu dịch thuật đáng ra phải được coi trọng nhất nhưng bị biến thành một “trò chơi” đơn giản nhất. Đó là một “mối” quen biết của NXB nhận về dịch. Người này nhận nhiệm vụ “môi giới”, chia sách thành nhiều phần và thuê sinh viên ngoại ngữ dịch.

Đáng ra, theo quy định, giá một trang dịch phải trả cho các dịch giả tên tuổi thường ở mức 50.000 đồng/trang. Nhưng thực tế, NXB chỉ chi chưa đầy 1/5 số tiền ấy cho sinh viên. Một cuốn sách khoa học kỹ thuật có thể chấp nhận được kiểu dịch “chia năm sẻ bẩy”. Thế nhưng, liệu tác phẩm văn học khi nhiều người cùng dịch liệu có còn thống nhất một văn phong? Đó là chưa kể, cách xưng hô không thống nhất. Cách dùng từ để chỉ cùng một sự vật hiện tượng không giống nhau giữa các biên dịch… Không nói thì ai cũng biết, hậu quả của những bản dịch đó ra sao. Mật mã Da Vinci chỉ là phần nổi của “tảng băng chìm” về thực trạng dịch thuật ở nước ta.

Bên cạnh đó, trình độ của đội ngũ BTV ở một số NXB cũng đáng báo động. Chưa nói đến trình độ văn chương để thẩm định các bản dịch, kiến thức ngoại ngữ của không ít BTV hiện nay ở mức… dưới trung bình.

Những biên tập viên văn học dịch nhưng… yếu ngoại ngữ

NXB càng có tên tuổi, càng có bề dày hoạt động thì BTV càng… yếu về ngoại ngữ. Phần nhiều trong số họ xuất thân từ “dân” văn chương, lúc học đại học Văn, vốn ngoại ngữ… “thường thường bậc trung”. Ra trường vài năm, kiến thức của bằng B, bằng C tiếng Anh rơi rụng hết, huống gì hàng chục năm trời không được bồi đắp, tích lũy vốn từ. Một BTV NXB thú thực, bây giờ kiểm tra lại trình độ ngoại ngữ, có lẽ… bằng A chị cũng không qua nổi. Vậy nhưng chị vẫn phải biên tập các tác phẩm, thậm chí là những kiệt tác văn học nước ngoài.

Có thể không đạt trình độ ngoại ngữ như người dịch nhưng BTV có trách nhiệm với tác phẩm cần phải đọc kỹ và có thể phát hiện ra được những đoạn dịch không ổn. Nếu nghi ngờ từ nào chưa “chuẩn” có thể đối chiếu với nguyên tác hoặc thắc mắc với người dịch… Tiếc rằng, không ít BTV, trình độ hạn chế nhưng lại còn lười đọc.

Mâu thuẫn còn ở chỗ, người giỏi ngoại ngữ, có trình độ dịch thuật chẳng dại gì về các NXB để tháng nhận mấy trăm ngàn lương còm. Thậm chí, ở một số NXB, người mà ngoại ngữ mới ở trình độ A, B, nhưng vì cùng ê-kíp với “sếp” nên cuốn nào “béo bở” liền được kéo vào làm, chẳng cần biết sách ra lò… dở đến mức nào!

Được biết, Trưởng phòng biên tập của một NXB tên tuổi ở Hà Nội còn chưa có bằng đại học. Thế nhưng, vì cùng “ê-kíp” với giám đốc nên được bổ nhiệm “chức” Trưởng phòng. Còn NXB VHTT, nơi in cuốn sách dịch Mật mã Da Vinci, những người liên quan đến vụ việc cuối năm vẫn được danh hiệu thi đua. Người chịu trách nhiệm không bị một hình thức kỷ luật nào.

Sách dịch vẫn ào ào ra mắt. Đáng buồn là, những cuốn sách do NXB tổ chức dịch, chất lượng còn tệ hại hơn so sách liên kết xuất bản với các nhà sách tư nhân. Nhà sách còn phải giữ uy tín với NXB. Còn NXB dường như chẳng biết sợ mất uy tín với độc giả. Độc giả chỉ còn nước hãy tự bảo vệ mình. Trước khi bỏ tiền mua sách, xin hãy ngó nhìn tên NXB và tên người dịch, nhất là những cuốn sách văn học, để tránh rước bực mình vào thân!

Theo Dương Tường, NXB cần phải đào tạo đội ngũ BTV để đủ trình độ thẩm định bản dịch. BTV có thể không đạt trình độ ngoại ngữ như người dịch. Thế nhưng họ phải đọc kỹ và phát hiện ra được những đoạn dịch không ổn. Có thể chỉ là “ngờ ngợ” một từ, một ý nào đó nhưng phải kiểm tra, đối chiếu ngay.

Nói chung, BTV phải vừa có trình độ và có lương tâm. Một số BTV bây giờ chỉ làm nhiệm vụ giao dịch là chính. NXB, BTV và người dịch phải yêu cuốn sách đó. Dịch sách và kinh doanh sách càng đòi hỏi phải có lương tâm và văn đức. Còn xé sách ra để dịch cho nhanh thì… Về phía độc giả, có lẽ ai tin tưởng dịch giả nào thì mua sách của người đó dịch.

Tìm hiểu thêm về Dịch vụ Dịch sách Chất lượng và Chuyên nghiệp hàng đầu Việt Nam tại đây

Về Expertrans Global

Expertrans Global là Nhà cung cấp các dịch vụ về giải pháp hỗ trợ toàn cầu hóa hiệu quả nhất dành cho doanh nghiệp – Dịch vụ Ngôn Ngữ (Biên dịch, Phiên dịch, Bản địa hóa, Thu âm – Lồng tiếng,…). Với hơn 14 năm kinh nghiệm, chúng tôi kết hợp trí tuệ của đội ngũ biên, phiên dịch viên giỏi nhất, được sàng lọc và tuyển chọn khắt khe, với những công nghệ dịch thuật tiên tiến nhất hiện nay như Trados, Translation Memory để mang đến cho khách hàng sự uy tín và hài lòng tối đa.

  • Hotline: 0926 05 1999
  • Email: Sales@expertrans.com
Expertrans chinh phục Tây Côn Lĩnh 2022

Rèn luyện AQ 2022 – Chinh phục Tây Côn Lĩnh – Hà Giang

“Chuyến này đi khổ quá, tour guider rất kém, mưa, đường trơn, vực nguy hiểm phải chạy xe máy mép vực trong thời tiết xấu và tối. Nói chung rất nhiều rủi ro trong chuyến này. Yếu tố không an […]

Nhận báo giá ngay
092 605 1999